آیا دیپلماسی فشرده در نیویورک به گشایش در روابط ایران و آمریکا منجر می‌شود؟ الجزیره احتمال توافق را پایین می‌داند

به گزارش خبرآنلاین، شبکه خبری الجزیره در گزارشی تحلیلی به بررسی تحولات دیپلماتیک اخیر در نیویورک پرداخت. این شبکه اشاره کرد که در حالی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، تهدیدهای مکرری علیه ایران مطرح کرد، در پشت پرده و به دور از چشم رسانه‌ها، فعالیت‌های دیپلماتیک گسترده‌ای در جریان بوده است.

در همین راستا، روز سه‌شنبه، مذاکرات غیرمستقیم سه‌ساعته‌ای بین نمایندگان ایران و آمریکا برگزار شد. استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، و جرد کوشنر، مشاور ارشد ترامپ، با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، به تبادل پیام پرداختند. ترامپ این دیدار را «بسیار خوب» و «بسیار سازنده» توصیف کرد.

هم‌زمان با این تحولات، ترامپ با سران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس نیز دیدار کرد. مقامات ارشد منطقه در حال بررسی پیشنهادی از سوی قطر برای ایجاد یک چارچوب امنیتی مشترک بین ایران و کشورهای حاشیه خلیج فارس هستند.

ورود مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، به نیویورک نیز رویدادی کم‌سابقه محسوب می‌شود. این برای اولین بار است که رهبر کشوری که درگیر درگیری فعال با ایالات متحده است، برای سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل به خاک آمریکا قدم می‌گذارد.

توحید اسدی، خبرنگار الجزیره در تهران، گزارش داد که هدف اصلی عراقچی از گفتگو با فرستادگان کاخ سفید، انتقال آخرین بسته شروط تهران برای پایان دادن به درگیری‌ها، پس از فروپاشی تفاهم‌نامه ۶۰ روزه ژوئن در اسلام‌آباد، بوده است.

با این حال، ناظران معتقدند که انتظار دستیابی به یک توافق نهایی از نشست‌های این هفته در نیویورک چندان واقع‌بینانه نیست. به نظر می‌رسد طرفین تنها در حال بررسی راه‌های ممکن برای مدیریت تنش‌ها هستند.

صنم وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در اندیشکده چتم‌هاوس، در گفتگو با الجزیره، نسبت به وقوع یک گشایش اساسی در این هفته ابراز بدبینی کرد. اما او افزود که تفاهم‌های مقطعی می‌تواند اعتماد لازم را موزیک جوان برای ازسرگیری دیپلماسی فراهم کند.

چرا برای اعلام گشایش دیپلماتیک زود است؟

به عقیده کارشناسان، سابقه شکست مذاکرات در بحبوحه تهدیدات نظامی، مانع از خوش‌بینی زودهنگام می‌شود.

طرفین بیش از دو سال است که به صورت مستقیم و غیرمستقیم در حال مذاکره بوده‌اند، اما در دو مقطع این فرایند به درگیری مستقیم نظامی منجر شده است.

عادل عبدالغفار، پژوهشگر ارشد موسسه سیاست استراتژیک استرالیا، اشاره کرد که اگرچه تحرکات واقعی برای بازگشت به میز مذاکره مشاهده می‌شود، اما لفاظی‌های سیاسی نیز بسیار پررنگ است.

وی تصریح کرد که سنجش گشایش واقعی به چند نشانه کلیدی بستگی دارد: تایید دور جدید گفتگوها، توافق بر سر ترتیب زمانی اقدامات متقابل، و تغییر لحن طرفین از تکرار مطالبات حداکثری به سوی سازوکارهای مشخص اجرایی.

همچنین، همراهی محافل تصمیم‌گیر در تهران و ارزیابی نتایج دیدار دوجانبه ترامپ و شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، در واشنگتن می‌تواند روند این ابتکارات دیپلماتیک را روشن‌تر سازد.

کارت راهبردی هرمز و بن‌بست مطالبات متقابل

کشورهای حوزه خلیج فارس، به دلیل برقراری کانال‌های ارتباطی با هر دو طرف و آسیب‌پذیری از پیامدهای درگیری‌ها، همچنان نقشی حیاتی در میانجی‌گری ایفا می‌کنند. دوحه و مسقط در تلاشند تا پیام‌های سیاسی را به ترتیبات عملیاتی پیرامون امنیت دریانوردی تبدیل کنند.

با این حال، به گفته تحلیلگران، نه کشورهای عربی و نه چین—که بزرگ‌ترین مشتری نفت ایران است و بر احیای توافق ژوئن اصرار دارد—نمی‌توانند توافقی را تحمیل کنند و تصمیم نهایی منحصراً در تهران و واشنگتن اتخاذ می‌شود.

چالش اصلی در این میان، دستیابی به فرمولی است که هیچ‌یک از دو طرف در افکار عمومی داخلی خود تسلیم‌شده به نظر نرسند.

ایران در واکنش به تهدیدات ترامپ نسبت به پاسخ‌های قاطع‌تر هشدار داده است. انسداد تردد در تنگه هرمز همچنان برگ برنده اصلی تهران و بزرگ‌ترین دغدغه واشنگتن به شمار می‌رود، زیرا دولت ترامپ در آستانه انتخابات با فشار سرسام‌آور بهای سوخت مواجه است.

به باور عبدالغفار، تهران بدون اخذ تضمین‌های محکم حاضر به عقب‌نشینی از این کارت نخواهد بود. علاوه بر آن، حتی برقراری آرامش نسبی در هرمز لزوماً به معنای رفع خطر در تنگه باب‌المندب نخواهد بود، چرا که تنش‌های منطقه‌ای شعله‌های منازعه در یمن را نیز بیش از پیش برافروخته است.